Bij Kashmiryoga ligt het accent niet zozeer op het fysieke lichaam (annamaya kosha), maar op het energielichaam (pranamaya kosha). Hierdoor worden de diepere lagen van gevoel gewekt en heeft het lichaamswerk een sterkere transformerende werking. Jean Klein (Etre 1981/1): "Deze benadering veroorzaakt een ontwaken van alle in aanleg in ons aanwezige energieën en brengt ze tot ontplooiing. Zij worden dan in een verticaal verloop gebracht en nemen onze gehele structuur mee naar deze verticaliteit. Door dit werk wordt de waarheid voorvoeld. Dit pad brengt ons dus tot een meditatieve houding. Deze meditatieve toestand, die niet berust op een hersenactiviteit, is een tegenwoordig zijn zonder object, dat vervolgens wordt geleefd bij aanwezigheid van objecten."
Tijdens de yogabeoefening wordt er gewerkt vanuit een "onpersoonlijke" houding, waarbij naar het lichaam wordt geluisterd met een open geest, zonder vooroordelen of projecties, zonder dat er psychologische reacties optreden en zonder dat er een resultaat wordt nagestreefd. Als zò wordt gewerkt kan het energielichaam worden geactiveerd door:

Dan ontwaken de diepere lagen van gevoel, worden lichaam en geest vrij en wordt men "open voor de Openheid".

In overleg met Jean Klein is het lichaamswerk beschreven door Koos Zondervan in "Yoga volgens de Kashmirmethode" (Uitgeverij Trika). Omdat veel aspecten van zowel het spirituele onderricht van Jean Klein, alsook van zijn yogabenadering afkomstig zijn uit de traditie van Kashmir, is op verzoek van Jean Klein een vertaling van één van zijn favoriete teksten, de Vijnanabhairava, in het boek opgenomen.

Kashmirshivaïsme
In de Kashmirtraditie wordt gesteld dat Shiva (= God = het hogere Zelf) absoluut vrij en autonoom (svatantra) is. Om deze absolute vrijheid te kunnen uiten, manifesteert Shiva zich als energie (shakti) die in haar hoogste vorm wel svatantryashakti (energie om de goddelijke vrijheid tot uitdrukking te brengen) wordt genoemd. In het scheppingsproces ontstaan uit svatantryashakti oneindig veel andere energieën.

Zes van deze energieën (de illusie verwekkende maya-energie en de vijf beperkende kancuka-energieën) zorgen ervoor dat Shiva zijn goddelijke aard "vergeet", ogenschijnlijk wordt opgesplitst in "bewustzijns atomen" (anu's) en energetisch wordt beperkt. Door dit "spel" verschijnt Shiva in zijn schepping als een schijnbaar oneindig aantal levende wezens. Als tegenpool van deze verhullende energie‘n ontstaat uit svatantryashakti de z.g. genade-energie (anugrahashakti) die de levende wezens tot een steeds hoger niveau van zelfbewustzijn brengt, wat op aarde uiteindelijk het verschijnsel mens heeft voortgebracht. Ook de mens is, onder invloed van anugrahashakti, nog steeds in ontwikkeling en voorbestemd om uiteindelijk tot zelfrealisatie te komen. Bij Zelf-realisatie ontdekt de mens (jiva), dat dat wat hij als zijn persoonlijkheid ziet slechts een expressie vormt van dat wat hij wezenlijk is (Shiva). Bij Zelf-realisatie verdwijnt de ervaring een afgescheiden individu te zijn, stopt de vereenzelviging met lichaam en geest (voelen en denken) en wordt de hoogste vervulling bereikt. Bij Zelf-realisatie is er niemand die het Zelf realiseert, maar verdwijnt de illusie dat er zo'n "iemand" zou bestaan. De genade-energie laat op een bepaald punt van zijn ontwikkeling in een mens spirituele tendenzen ontstaan en het hangt van de wijze waarop de genade-energie in een mens werkzaam is af hoe zijn spirituele pad er uit zal zien en welke benadering voor hem/haar in een bepaalde periode het geschiktst is.

De filosofisch-spirituele visie van de Kashmirtraditie is ook bekend onder de naam "Trika", vanwege de vele triaden die er worden onderscheiden. Zo wordt gesteld dat de goddelijke energie in de schepping op drie niveaus werkzaam is. Een belangrijke triade wordt gevormd door de drie energieën icchashakti, jnanashakti en kriyashakti die tesamen wel worden aangeduid als het hart (hridaya) van Shiva. Deze drie energieën spelen een rol bij de eerste drie fasen van de schepping en worden wel gesymboliseerd door een gelijkzijdige driehoek waarvan één punt recht naar beneden wijst (trikona) en ook wel door de drietand (trishula). Deze zelfde drie energieën zijn ook, in beperkte vorm, werkzaam in de mens: icchashakti als willen-verlangen in het causale lichaam, jnanashakti als kennis-energie in het astrale lichaam en kriyashakti als actie-energie in het fysieke lichaam. De Shivasutra's van Vasugupta beschrijven drie verschillende niveaus van spirituele geschiktheid die een mens kan bezitten. Bij ieder van deze drie niveaus hoort een spirituele weg, die wel de weg van het individu (anavopaya), de weg van de energie (shaktopaya) en de weg van Shiva (shambavopaya ) worden genoemd. Bij de weg van het individu ligt het accent op de actie-energie (kriyashakti). Bij de weg van de energie ligt het accent op de kennis-energie (jnanashakti). Bij de weg van Shiva ligt het accent op de energie van willen-verlangen (icchashakti). Overigens zijn deze wegen niet scherp van elkaar gescheiden en lopen ze min of meer in elkaar over. Naast genoemde drie spirituele wegen wordt ook nog een directe weg (an-upaya = niet-weg) onderscheiden.

De Vijnanabhairavatantra beschrijft het spirituele perspectief zonder overbodige franje en geeft een opsomming van het gehele spectrum aan benaderingen en technieken dat er voor een mens bestaat. De verschillende wegen om tot zelfrealisatie te komen zijn het meest volledig beschreven in de Tantraloka van Abhinavagupta. Dit boek is evenwel zeer moeilijk en ontoegankelijk en bovendien bestaat de onlangs verschenen franse vertaling slechts uit de eerste vijf hoofdstukken. In de boeken van Jean Klein worden evenwel verschillende essentiële elementen aangegeven, evenals in "Yoga volgens de Kashmirmethode" van Koos Zondervan, in "Tantra Yoga, le tantra de la connaissance suprême" van Daniel Odier en in verschillende boeken van Osho.

Jean Klein
Jean Klein was een zelfgerealiseerde leraar die vanaf 1957 onderricht gaf, eerst vooral in Europa en vanaf 1980 zowel in Europa als Amerika. Op 22 februari 1998 stierf Jean Klein in Santa Barbara. Het onderricht van Jean Klein, dat deels in de vorm van vraag en antwoord werd gegeven, moet tot de z.g. "directe weg" worden gerekend. Wat dit betreft kan Jean Klein op één lijn worden gesteld met leraren als Ramana Maharshi, Atmananda Krishna Menon en Nisargadatta Maharaj. Een verschil met deze leraren is dat Jean Klein ook lichaamswerk (hatha yoga) beoefende en onderrichtte. Hij deed dit op een wijze die verschilt van de gebruikelijke en die vooral wordt gevonden in Kashmir en, in mindere mate, in Mysore. Vandaar dat het lichaamswerk van Jean Klein ook wel Kashmiryoga wordt genoemd.

Met dank aan Koos Zondervan